Svangerskapsdiabetes

Svangerskapsdiabetes er ein type diabetes oppstår i graviditeten. Blodsukkeret blir for høgt fordi insulinproduksjonen er for låg i forhold til det auka kravet i svangerskap. Dessutan finst fleire kompliserte årsaker som har med næringsomsetning i kroppen å gjere. Ein konsekvens av stadig å ha for høgt blodsukker, er at barnet kan bli stort. Det vil også vere auka risiko for svangerskapsforgifting. Behandling av svangerskapsdiabetes går ut på å overvake blodsukkeret og regulere kosthald og fysisk aktivitet. Det kan også vere aktuelt å bruke medisinar.

Svangerskapsdiabetes er en tilstand med forhøyet blodsukker som oppstår i graviditeten.

Les meir på helsenorge.no

Les om

Utgreiing

HbA1c – Måling av langtidsblodsukkerverdi

Det blir anbefalt å ta blodprøve for måling av langtidsblodsukkerverdi (HbA1c) dersom du:

  • har hatt svangerskapsdiabetes i tidlegare svangerskap
  • har foreldre med diabetes
  • har etnisk bakgrunn frå land utanfor Europa
  • har BMI/kroppsmasseindeks over 30

Blodprøva bør helst takast før svangerskapsveke 16. Dersom resultatet viser forhøgde verdiar, anbefaler vi at du begynner med eigamåling av blodsukkerverdiane. Du vil få opplæring i eigamåling og dessutan råd om kosthald og fysisk aktivitet. Fastlege eller jordmor med ansvar for svangerskapskontrollane dine vil legge ein plan for vidare oppfølging og informere deg om den.

Dersom langtidsblodsukkerverdiane frå blodprøva var forhøgde, treng du ikkje å ta glukosebelastningstest.

Glukosebelastningstest

Ein glukose- eller sukkerbelastningstest viser evna kroppen har til å regulere blodsukkernivået. Undersøkinga blir brukt til å stille diagnosen diabetes.

Glukosebelastningstest blir anbefalt i veke 24 – 26 for:

  • førstegongsfødande over 25 år
  • fleirgongfødande over 40 år
  • kvinner med BMI over 25 ved begynninga av svangerskapet
  • kvinner med foreldre som har diabetes
  • kvinner som har hatt svangerskapsdiabetes i tidlegare svangerskap
  • kvinner som har etnisk bakgrunn utanfor Europa

Dersom testen er normal treng du ikkje å ta glukosebelastningstest igjen, sjølv om det er sukker i urinprøvene dine seinare i svangerskapet.

Glukosebelastningstest

Behandling

Måling av blodsukkeret

Dersom resultata frå glukosebelastningstesten eller måling av langtidsblodsukker viser at du sjølv bør starte med eiganmåling av blodsukkeret jamleg, vil du få opplæring i dette sjølv og ei oversikt som viser når og kvar ofte du skal måle.

Resultata frå blodsukkermålingane dine blir vurderte når du kjem til svangerskapskontroll. Dersom det er nødvendig å gjere noko for å halde blodsukkernivået innanfor normalverdiane, vil du få hjelp til dette.

Du bør måle blodsukkeret ditt tre gonger dagleg og notere resultatet for kvar gong:

  • før frukost (fastande)
  • 2 timar etter at du begynner å ete frukost
  • 2 timar etter at du begynner å ete middag

Blodsukkerverdiane bør vere under 5,3 mmol/l når du er fastande, og under 6,7 mmol/l to timar etter måltid.

Dersom du måler 3–4 blodsukkerverdiar i løpet av 2–3 veker som er over desse verdiane, bør du tilvisast til sjukehuset/diabeteslege for å bli vurdert om du treng medisinar for å regulere blodsukkernivået.

Kost og aktivitet

Om det viser seg at du har svangerskapsdiabetes er det viktig at du følger dei råda du får om kosthald, livsstil og aktivitet, og at du møter til dei kontrolltimane du får. Dette er viktig for helsa di og veksten til barnet og utvikling i svangerskapet, og for framtidig helse for deg og barnet.

Dei fleste med svangerskapsdiabetes klarer å regulere blodsukkernivået ved å legge om kosthaldet og vere i regelmessig fysisk aktivitet. Det er anbefalt minst 30 minutt (gjerne 1 time) fysisk aktivitet av moderat intensitet dagleg.

Alle gravide blir anbefalte å ha eit variert kosthald med grove kornprodukt, grønsaker, frukt og bær, magre meieriprodukt, fisk, bønner, linser, erter og nøtter. Mengda av foredla kjøtt, raudt kjøtt og matvarer med mykje metta feitt, sukker og salt bør avgrensast. For eit jamt blodsukker er det bra å ha regelmessige måltid, og fordele maten over fleire måltid.

Mål for vektauke i svangerskap:

Anbefalt vektauke

  • BMI < 18,5kg/m²: 12,5-18 kg
  • BMI 18,5 - 24,9 kg/m²: 11,5 til 16 kg
  • BMI 25 - 29,9 kg/m²: 7 til 11 kg
  • BMI 30 kg/m² - *: 5 til 9 kg

Hugs at kombinasjonen av fedme og svangerskapsdiabetes meir enn doblar risikoen for svangerskaps- og fødselskomplikasjonar enn om den gravide berre har éin av tilstandane.

Medikamentell behandling av svangerskapsdiabetes

Medikamentell behandling (perorale antidiabetika eller insulin) bør vurderast av endokrinolog dersom 2 eller fleire eigenmålingar er over behandlingsmåla (fastande ≥ 5,3 mmol/l; 2 timar etter måltid ≥6,7 mmol/l) i løpet av ei veke, eller tre eller fleire målingar i løpet av to veker, der ytterlegare innstramming/endring av kost ikkje er tilrådeleg.

Igangsetting av fødsel (induksjon)

Ved svangerskapsdiabetes som er godt regulert med kosthald og fysisk aktivitet, kan ein vente til fødselen startar av seg sjølv. Det er ikkje nødvendig med igangsetting så lenge mor elles er frisk.

Dersom ein bruker medikament for å halde blodsukkeret normalt blir det anbefalt igangsetting av fødsel rundt svangerskapsveke 39 fullgåtte veker.

Induksjon (igangsetjing av fødsel)

Etter

Dei første dagane etter fødselen måler vi både ditt og barnets blodsukker. For dei fleste kvinner med svangerskapsdiabetes vil blodsukkerverdiane normalisere seg raskt etter fødselen.

Kontroll etter fire månader

Alle kvinner som har hatt svangerskapsdiabetes bør få kontrollert langtidsblodsukkeret fire månader etter fødselen. Denne blodprøva blir tatt hos fastlegen. Hugs at du sjølv må bestille time.

Årleg kontroll

Det blir også anbefalt at alle kvinner som har hatt svangerskapsdiabetes, årleg får kontrollert langtidsblodsukkeret. Dette gjeld også før eit nytt svangerskap.

Kontroll av blodsukkeret til barnet

Barn av mødrer med svangerskapsdiabetes har auka risiko for å få for lågt blodsukker etter fødselen. For lågt blodsukker er risikabelt for nyfødde. Blodsukkerverdiane til barnet vil derfor bli målte tre gonger etter fødselen – eller inntil barnet har stabilt blodsukker.

Barnet vil ofte trenge litt ekstra mat/mjølk fram til mjølkeproduksjonen din kjem i gang, for å unngå for lågt blodsukker. Dersom du har brukt insulin i svangerskapet kan det vere behov for at barnet blir observert på barneklinikken dei første timane etter fødselen.

Kvinner som har hatt svangerskapsdiabetes har auka risiko for å få diabetes seinare i livet. Eit sunt kosthald, mosjon eventuelt også vektreduksjon er dei viktigaste tiltaka for å førebygge diabetes.

Førebygging av hjarte- og karsjukdom etter svangerskapsdiabetes

3–4 månadar etter fødsel

  • HbA1c (dersom svangerskapsdiabetes)
  • kardiovaskulær kartlegging – enkel
  • livstilsrådgiving

Cirka 1 år etter fødsel

  • HbA1c (dersom svangerskapsdiabetes)
  • kardiovaskulær risikokartlegging – utvida
  • livstilsrådgiving
  • medikamentell intervensjon, ved indikasjon

Kvart år (eller sjeldnare: avtal med fastlegen din) til 50 år gammel

  • HbA1c (dersom svangerskapsdiabetes)
  • kardiovaskulær kartlegging – enkel
  • livstilsrådgiving
  • medikamentell intervensjon, ved indikasjon

50 års alder

  • kardiovaskulær kartlegging – utvida og NORRISK2
  • livstilsrådgiving
  • medikamentell intervensjon, ved indikasjon
  • vidare kontroll etter generelle retningslinjer

Kva skjer på kontrollen?

Livstilsrådgiving

  • røykeslutt
  • fysisk aktivitetsnivå etter retningslinjer
  • normal vekt
  • sunt kosthald etter retningslinjer

Kardiovaskulær risikokartlegging – enkel

  • kroppsmasseindeks
  • røykevanar
  • fysisk aktivitetsnivå
  • blodtrykk

Kardiovaskulær risikokartlegging – utvida

Som «enkel», i tillegg:

  • etterspør arveleg disposisjon for hjarte-/karsjukdom
  • dyslipidemi (LDL og total-kolesterol)
  • glukoseintoleranse (HbA1c)

Medikamentell intervensjon

Følg retningslinjer frå Helsedirektoratet

Kjelde: Legeforeningen.no

Ver merksam

Dersom du har meir enn to målingar over anbefalte blodsukkerverdiar i løpet av ei veke må du kontakte jordmor, lege eller sjukehuset.

Tiltak som kan vere aktuelle er endringar i kosten, oppstart av medisinsk behandling med tablettar eller insulin – eller høgare dosering dersom du allereie får insulin.

Sist faglig oppdatert 31.10.2024

Kontakt

  • Kontakt Føde og barsel, Haugesund

    Oppmøtestad

    3. etasje i nybygget ved Haugesund sjukehus. Gå gjennom dei doble dørene ved Narvesen og ta heis eller trapp opp til vår avdeling.

    Besøkstider og retningslinjer for besøk

    • Barnefar: kl. 09.00 - 21.00
    • Barnets søsken og besteforeldre: kl. 17.00 - 18.00

    Andre besøkande er av omsyn til mor og barn, ikkje tillate i avdelinga.

    En høy vinkel av en bygning

    Haugesund sjukehus

    Karmsundgata 120

    5528 Haugesund

    Finn fram

    Transport

    Det er fleire busstopp like ved og i nærleiken av Haugesund sjukehus.

    www.kystbussen.no - Ruteinformasjon for Kystbussen (Bergen-Stord-Haugesund-Stavanger)

    www.kolumbus.no - Ruteinformasjon om lokalbussar i Rogaland

    Praktisk informasjon

    Apoteket ligg i første etasje, like bak resepsjonen.

    Opningstider:

    Måndag-fredag kl. 08.00-16.30.

    Ordinære besøkstider (visittider) er kl. 17.00 - 18.30 alle dagar.

    Sjå retningslinjer for besøk

    Du kan endre timen din inntil 48 timar før oppmøte. Dette kan du gjere på helsenorge.no eller ved å kontakte oss på telefon 52 73 90 00. Kontaktsenteret vårt er opent kl. 07.30 – 15.30.

    På helsenorge.no finner du informasjon om timen din i innkallingsbrevet.

    Mange pasientar og pårørande ønskjer å ta bilete eller video som eit minne frå tida på sjukehuset. Dette er sjølvsagt heilt greit, så lenge det er pasienten eller pårørande og vener det blir teke bilete av.
     
    Det er ikkje lov å ta bilete av medpasientar eller tilsett ved sjukehusa. Vi har hatt fleire saker der bilete av medpasientar og tilsette har blitt publiserte på sosiale medium utan at dei har gjeve løyve om det. 

    Vi håpar at du syner respekt for personvernet til alle du møter under opphaldet ved sjukehuset, og at du bare tar bilete av eigen familie og vener.​

    ​Kantina i  6.etasje er open for pasientar, besøkande og tilsette.

    Opningstider kantine

    Måndag - fredag kl. 09.30-15.30. Stengt i helger og på heilagdagar.

    Pasientkantine i 4 og 5.etasje er kun open for pasientar.

    Fleire av sengepostane har eigne spiserom med enkel sjølvbetening for inneliggande pasientar. Ta kontakt med avdelinga du høyrer til.

    Du finn ein Narvesen kiosk i 1.etasje

    Opningstider kiosk

    Måndag-fredag: 06.30-21.00 
    Laurdag: 09.00-20.00
    Søndag: 10.00-20.00 

    ​​​​​​​​​Ta med den faste medisinen du brukar. Det kan ta tid å få same medisin frå apoteket.

    Dessverre kan tjuveri finne stad på sjukehuset. La ​verdisaker vere igjen heime.

    Ta med behagelege klede og gode innesko som er stødige og lette å ta på. Av hygieniske grunnar er det ikkje tillate å gå barbeint på sjukehuset.

    Ta med toalettsaker som tannbørste, tannkrem, kam, deodorant og eventuelt barbermaskin. ​Hugs også hjelpemiddel du er avhengig av: til dømes stokk, ​krykker, rullator og rullestol.

    God hygiene er ein viktig faktor for å kunne gi god behandling til pasientane.

    Haugesund

    • Måndag til onsdag kl. 07.30 - 14.15
    • Torsdag kl. 07.30 - 16.30.
    • Fredag kl. 07.30 - 13.00.

    Oppmøtestad: Haugesund sjukehus.

    Telefon: 52 73 22 81.  

    Stord

    Måndag til fredag kl. 08.30 - 15.00. 

    Oppmøtestad: Stord sjukehus.

    Telefon: 53 49 10 90.  

    Odda

    Måndag til fredag kl. 08.00 - 15.00. 

    Oppmøtestad: Odda sjukehus.

    Telefon: 91 24 59 96 / 53 65 11 23.  

    Blodbanken - Helse Fonna HF

    Sauda

    Vi har ein tappestasjon i Sauda. Kontakt oss på telefon: 52 73 22 81.

    Parkeringshuset nord for sjukehuset er reservert pasientar og besøkande. Alle må betale for parkering. Dette gjer du på p-automatane enten med kort eller kontantar. I tillegg kan du benytte EasyPark appen.

    Parkeringshuset har tre ladeuttak.

    Reserverte parkeringsplassar

    Reserverte plassar for HC-parkering er utanfor hovudinngangen. Hugs å legge parkeringsbeviset godt synleg i frontruta.

    Det er reserverte plassar for blodgivarar og dialysepasientar i toppetasjen på parkeringshuset. Du vil få utlevert parkeringsbevis frå avdelinga dersom du har rett til å bruke dessa plassane.

    Parkeringsavgift

    Det er Haugesund Parkering Drift as som har oppfølging av parkeringshuset og parkeringane foran hovudinngangen. Eventuelle klager på p-avgift meldast til dei. Dette finn du også informasjon om på  p-automatane. 

    Pris for å parkere på sjukehus i Helse Fonna er 25 kroner i timen. Makspris for eit døgn er 155 kroner.​

    Parkering i Haugesund sentrum

    Sjå P-kart - Haugesund Parkering

     

    Sjukehusområdet er røykfritt.

    Inneliggande pasientar kan ta kontakt med helsepersonell ved si avdeling ved behov for nikotinprodukt.

    Det er fleire busstopp like ved og i nærleiken av Haugesund sjukehus.

    www.kystbussen.no - Ruteinformasjon for Kystbussen (Bergen-Stord-Haugesund-Stavanger)

    www.kolumbus.no - Ruteinformasjon om lokalbussar i Rogaland

    Slik gjer du:

    1. Vel nettverket gjest.ihelse.net på din PC, mobil eller nettbrett
    2. Opne nettlesaren og godta vilkår for bruk 

    Bruk av trådlaust nett er gratis.
     
    Innlogging er krav til sikkerheit i sjukehusnettverket og er same type løysing som er på flyplassar og​ hotell.

    God surfing.

  • Kontakt Føde og barsel, Stord

    Oppmøtestad

    Dagtid i vekedagar:

    Gå inn hovudinngangen ved Stord sjukehus. Avdelinga vår ligg i underetasjen (U1).

    Kveldstid etter kl. 19.00, helg og natt:

    Vi har eigen inngang til avdelinga som kan brukast når hovudinngangen til sjukehuset er stengt. Gå opp trappa til høgre for det interkommunale legevaktsbygget, og følg gangvegen heilt til døra. Dersom døra er stengt, ringer du på ringeklokka til venstre for døra. Vi kjem og hentar deg.

    Besøkstider:

    • Barnefar: kl. 09.00 – 21.00
    • Søsken og besteforeldre: kl. 17.00 – 18.30
    En bygning med trær og biler foran seg

    Stord sjukehus

    Tysevegen 64

    5416 Stord

    Finn fram

    Transport

    ​Kystbussen har terminal i Leirvik sentrum, sjå www.kystbussen.no for ruteinformasjon. Herfrå går det lokalbuss til sjukehuset og DPS-et. Meir informasjon om rutetider for lokalbuss finn du på www.skyss.no.

    Praktisk informasjon

    ​Det er ikkje publikumsapotek på sjukehuset, men det er fleire apotek i og rundt Leirvik sentrum.

    Måndag-sundag: 17.00-18.30

    Det er eigne besøkstider og reglar for føde og barsel.

    Oppdatert informasjon finn du på sida om besøkstider

    ​Nærmaste daglegvare er Spar Ådland, Olvikvegen 52, 5416 Stord. 1.5 km med bil, 500 m til fots på gangsti bak ambulansestasjonen.

    Mange pasientar og pårørande ønskjer å ta bilete eller video som eit minne frå tida på sjukehuset. Dette er sjølvsagt heilt greit, så lenge det er pasienten eller pårørande og vener det blir teke bilete av.
     
    Det er ikkje lov å ta bilete av medpasientar eller tilsett ved sjukehusa. Vi har hatt fleire saker der bilete av medpasientar og tilsette har blitt publiserte på sosiale medium utan at dei har gjeve løyve om det. 

    Vi håpar at du syner respekt for personvernet til alle du møter under opphaldet ved sjukehuset, og at du bare tar bilete av eigen familie og vener.​

    ​Publikumskantine finn du i underetasjen.

    Opningstider:

    Måndag-fredag kl. 11.00-14.00. Det er stengt i helger og på heilagdagar.

    ​​​​​​​​​Ta med den faste medisinen du brukar. Det kan ta tid å få same medisin frå apoteket.

    Dessverre kan tjuveri finne stad på sjukehuset. La ​verdisaker vere igjen heime.

    Ta med behagelege klede og gode innesko som er stødige og lette å ta på. Av hygieniske grunnar er det ikkje tillate å gå barbeint på sjukehuset.

    Ta med toalettsaker som tannbørste, tannkrem, kam, deodorant og eventuelt barbermaskin. ​Hugs også hjelpemiddel du er avhengig av: til dømes stokk, ​krykker, rullator og rullestol.

    God hygiene er ein viktig faktor for å kunne gi god behandling til pasientane.

    Parkeringsplass for pasientar og besøkande ligg like utanfor sjukehuset, det er kort avstand for gåande. Parkering mot avgift.
     
    Det er innført skiltgjenkjenningssystem på Stord sjukehus. Du får tilsendt faktura frå ParkPay etter inn- og utkøyring. 
     
    ​Pris for å parkere er 25 kroner i timen. Makspris for eit døgn er 155 kroner.
     
    Det er mogleg å køyre heilt fram til hovudinngangen for å sleppe av passasjerar ved behov. 
     

    Sjukehusområdet er røykfritt.

    Inneliggande pasientar kan ta kontakt med helsepersonell ved si avdeling ved behov for nikotinprodukt.

    ​Kystbussen har terminal i Leirvik sentrum, sjå www.kystbussen.no for ruteinformasjon. Herfrå går det lokalbuss til sjukehuset og DPS-et. Meir informasjon om rutetider for lokalbuss finn du på www.skyss.no.

    Slik gjer du:

    1. Vel nettverket gjest.ihelse.net på din PC, mobil eller nettbrett
    2. Opne nettlesaren og godta vilkår for bruk 

    Bruk av trådlaust nett er gratis.
     
    Innlogging er krav til sikkerheit i sjukehusnettverket og er same type løysing som er på flyplassar og​ hotell.

    God surfing.