Vi tilrår at du alltid nyttar siste versjon av nettlesaren din.
Krystallsjuke (BPPV)
Krystallsjuke eller benign paroksysmal posisjonsvertigo (BPPV) er ei vanleg årsak til svimmelheit. Ved krystallsjuke løyser små partiklar («krystall») i det indre øyret og fell inn i bogegangane der dei fører til svimmelheit. Tilstanden er plagsam, men ufarleg.
Krystallsyke er en vanlig sykdom i det indre øret som kjennetegnes av at bestemte hodebevegelser utløser kortvarige anfall av svimmelhet.
Balanseorganet finst i tinningbenet på begge sider av hovudet og er ein del av det indre øyret. Organet består av tre væskefylte bogegonger, sanseceller og to sekkeforma rom i kjernen, som blir kalla otolittorganer. Balanseorganet gir hjernen beskjed om posisjonen og rørsla til hovudet.
Krystallsjuke er når kalkpartiklar losnar frå otolittorganet og kjem over i væskesystemet i bogegangane. Balanseorganet sender da feil signal inn til hjernen noko som kan gi sterk svimmelheit ved visse hovudrørsler. Mange opplever også kvalme og ustøheite.
Krystallsjuke kan oppstå i alle bogegonger, men det mest vanlege er at bakre bogegang blir ramma.
Symptom
Bogegongene har små følarar som registrerer hovudrørsler, og når dei blir forstyrra av partiklane, "blir hjernen" " lurt til å tru at hovudet dreier. Dette gir korte anfall av svimmelheit ved visse hovudrørsler. Sjukdommen er ufarleg og vanlegvis forbigåande, men tilbakefall er vanleg.
Svimmelheita kan gå over av seg sjølv, men behandling vil oftast gi raskare betring. Målet med behandlinga er å fjerne krystalla frå bogegongene slik at dei ikkje lenger framkallar svimmelheit.
Forløp ved krystallsjuke
Akuttfase
Tilstanden kan diagnostiserast ved at ein klinikar med kompetanse på svimmelheit undersøker deg med posisjonstestar og vurderer augerørslene som desse stillingane utløyser
Betring spontant eller etter behandling
Når diagnosen er bekrefta er det spesielle rørsler av hovudet, såkalla reposisjonsmanøvre som er effektive for å behandle tilstanden.
Den vanlegaste manøveren blir kalla Epleys manøver, som behandlar krystallsjuke i bakre bogegang. Viss andre bogegonger er ramma, blir andre manøvrar anbefalte.
Frisk eller moglegheit for spontane tilbakefall
Når reposisjonsmanøver er vellykka og symptoma har gått tilbake er ein frisk. Nokon får likevel nye anfall av krystallsjuke i løpet av månader eller år. Da kan det vere nyttig å bruke manøveren som hjelpte deg ved førre anfall eller ta kontakt med ein behandlar med kompetanse på svimmelheit.
Tilvising og vurdering
Både fastlegar og spesialistlegar kan tilvise deg til denne utgreiinga/behandlinga.
Beskriving av svimmelheita: Type, debut, gå, følgande symptom og utløysande faktorar.
Medisinliste
Eventuell tidlegare utgreiing, inkludert spesialistundersøkingar og bildediagnostikk.
Tidlegare sjukdommar og funksjonsnivå
Nystagmusundersøkelse, inkludert Dix-Hallpike-manøver (særleg viktig ved mistanke om BPPV).
Utgreiing
Diagnosen blir stilt ved hjelp av hovudmanøvrar som provoserer fram eit karakteristisk anfall av svimmelheit og ufrivillige augerørsler (nystagmus). Hovudmanøvrane og retninga på augerørslene gjer at ein som oftast kan seie kva øyre, og kva for ei av dei tre bogegongene, som er ramma.
Sjukdommen kan behandlast så snart diagnosen er stilt. Behandlinga består av hovudstillingsmanøvrar som har til hensikt å få krystalla på plass igjen. Det finst fleire ulike behandlingsmanøvrar som kan vere effektive. Det kan i nokre tilfelle vere behov for gjentatte behandlingar. Nokre øvingar kan enkelt gjerast heime.
Nokre få pasientar kan ha nytte av operasjon med plugging av ei av bogegongene.
Behandlingsalternativ for bakre bogegang
Epleys manøver
Start sittande med hovudet rotert 45 grader mot sjuk side
Legg deg ned på rygg med øyret på sjuk side under skulder høgde. Hald posisjonen dobbelt så lenge som varigheita av svimmelheita.
Roter hovudet 90 grader mot motsett side. Hald stillinga i 30 sek.
Drei 90 grader til. Dvs. over i sideliggande (på frisk side) med haka litt inn og panna ned i underlaget. Hald stillinga i 30 sek.
Kom opp med hovudet framleis rotert mot frisk side. Hald stillinga i 30 sek.
Gjenta dagleg, inntil symptomfridom.
Behandlingsalternativ for horisontale bogegang
Gufoni (ved geotrop nystagmus)
Start sittande med hovudet i midtstilling.
Legg deg ned på sidan med friskt øre ned. Hald posisjonen i 1 min.
Roter hovudet/ansiktet 45 grader ned mot golvet. Hald stillinga i 1-2 min.
I nokre tilfelle vil det bli avtalt kontrolltime ved øre-nase-halsavdelinga eller vidare oppfølging av tilvisande lege. Blir du ikkje kvitt plagene, kan du ta kontakt med fastlegen din igjen.
Trass i behandling kan det på eit seinare tidspunkt førekomme tilbakefall av krystallsjuken. Du kan da trenge ei ny behandling.
Det finst spesialisert rehabiliteringstilbod for personar med svimmelheit og balanseutfordringar knytte til det indre øyret. Viss svimmelheitsplagene hindrar deg i å komme tilbake til normal aktivitet i kvardagen eller jobb kan eit slikt rehabiliteringstilbod vere nyttig for deg. Du må vere utgreidd ved ØNH lege eller annan legespesialist for å søke, men fastlegen din kan vise til dette gjennom regional koordinerande eining (RKE).
Aktivitet og rørsle er det viktigaste for å unngå langvarig svimmelheit!
Haugesund: ØNH-avdelinga og høyrselsentralen held til i 1. etasje ved Haugesund sjukehus. Bruk hovudinngangen og gå forbi resepsjonen og sjukehusapoteket. Du finn oss i enden av korridoren.
Stord: Høyrselsentralen ligg i 1. etasje i den kvite bygningen ved sida av hovudbygget.
Odda: ØNH-poliklinikken ligg i 1. etasje på Odda sjukehus. Poliklinikken har eige venterom.
Ved tilpassing av høyreapparat, anbefaler vi at pasienten har med seg følge/pårørande.
Kystbussen har terminal i Leirvik sentrum, sjå www.kystbussen.no for ruteinformasjon. Herfrå går det lokalbuss til sjukehuset og DPS-et. Meir informasjon om rutetider for lokalbuss finn du på www.skyss.no.
Praktisk informasjon
Apoteket ligg i første etasje, like bak resepsjonen.
Opningstider:
Måndag-fredag kl. 08.00-16.30.
Det er ikkje publikumsapotek på sjukehuset, men det er fleire apotek i og rundt Leirvik sentrum.
Måndag-sundag: 17.00-18.30
Det er eigne besøkstider og reglar for føde og barsel.
Viss du fått beskjed om å ta blodprøvar, kan du gå til laboratoriet i underetasjen (U-etasje) på Odda sjukehus.
Opningstider: kvardagar kl. 09.00-14.00
Trekk kølapp når du kjem.
Nokre pasientar/pasientgrupper blir prioritert for blodprøvetaking og vi ber om forståing for det.
Nærmaste daglegvare er Spar Ådland, Olvikvegen 52, 5416 Stord. 1.5 km med bil, 500 m til fots på gangsti bak ambulansestasjonen.
Næraste daglegvare er Bunnpris, 700 meter frå sjukehuset. Adressa er Hjøllo 1, 5750 Odda.
Logg inn på helsenorge.no for å endre eller avbestille time. Dersom det er mindre enn to arbeidsdagar til timen din, må du kontakte kontaktsenteret vårt på telefon 52 73 90 00.
Du kan endre timen din inntil 48 timar før oppmøte. Dette kan du gjere på helsenorge.no eller ved å kontakte oss på telefon 52 73 90 00. Kontaktsenteret vårt er opent kl. 07.30 – 15.30.
På helsenorge.no finner du informasjon om timen din i innkallingsbrevet.
Mange pasientar og pårørande ønskjer å ta bilete eller video som eit minne frå tida på sjukehuset. Dette er sjølvsagt heilt greit, så lenge det er pasienten eller pårørande og vener det blir teke bilete av.
Det er ikkje lov å ta bilete av medpasientar eller tilsett ved sjukehusa. Vi har hatt fleire saker der bilete av medpasientar og tilsette har blitt publiserte på sosiale medium utan at dei har gjeve løyve om det.
Vi håpar at du syner respekt for personvernet til alle du møter under opphaldet ved sjukehuset, og at du bare tar bilete av eigen familie og vener.
Meld deg i ekspedisjonen ved hovudinngangen i 1. etasje når du kjem. Du kan betale i luka eller med Vipps.
Kantina i 6.etasje er open for tilsette, pasientar og besøkande.
Opningstider: Måndag - fredag kl. 09.30-15.30. Stengt helger og heilagdagar.
Pasientkantine i 4-og 5.etasje er kun open for pasientar.
Fleire av sengepostane har eigne spiserom med enkel sjølvbetening for inneliggande pasientar. Ta kontakt med di avdeling.
Måndag-fredag kl. 11.00-14.00. Det er stengt i helger og på heilagdagar.
Ta med den faste medisinen du brukar. Det kan ta tid å få same medisin frå apoteket.
Dessverre kan tjuveri finne stad på sjukehuset. La verdisaker vere igjen heime.
Ta med behagelege klede og gode innesko som er stødige og lette å ta på. Av hygieniske grunnar er det ikkje tillate å gå barbeint på sjukehuset.
Ta med toalettsaker som tannbørste, tannkrem, kam, deodorant og eventuelt barbermaskin. Hugs også hjelpemiddel du er avhengig av: til dømes stokk, krykker, rullator og rullestol.
God hygiene er ein viktig faktor for å kunne gi god behandling til pasientane.
Pasientar med behov for overnatting kan ta kontakt med kontaktsenteret vårt på telefon 53 65 10 00. Du må gi beskjed i god tid på førehand.
Vi kan tilby rom med enkel standard i vårt hybelhus, som ligg ca. 50 meter frå sjukehuset. Rommet har telefonforbindelse med kirurgisk overvakingspost. Det har også ei ekstra seng dersom du har med deg pårørande.
I hybelhuset er det tilgang til felles kjøkken og bad. Har du behov for kveldsmåltid, må dette bringast med.
Du hentar nøklar i ekspedisjonen, som ligg rett ved hovudinngangen i 1. etasje på sjukehuset. Ekspedisjonen er betjent frå kl. 07.30 til 18.00 måndag til fredag. Kjem du etter kl. 18.00, kan du ringe på døra. Personalet vil då kome for å hjelpe deg.
Parkeringshuset nord for sjukehuset er reservert pasientar og besøkande. Alle må betale for parkering. Dette gjer du på p-automatane enten med kort eller kontanter. I tillegg kan du benytte EasyPark appen.
Parkeringshuset har tre ladeuttak.
Reserverte parkeringsplassar
Reserverte plassar for HC-parkering er utanfor hovudinngangen. Hugs å legge parkeringsbeviset godt synleg i frontruta.
Det er reserverte plassar for blodgivarar og dialysepasientar på toppen av parkeringshus. Du vil få utlevert parkeringsbevis frå avdelingen dersom du har rett til å bruke dessa plassane.
Parkeringsavgift
Det er Haugesund Parkering Drift as som har oppfølging av parkeringshuset og parkeringane foran hovudinngangen. Eventuelle klager på p-avgift meldast til dei. Dette finn du også informasjon om på p-automatane.
Pris for å parkere på sjukehus i Helse Fonna er 25 kroner i timen. Makspris for eit døgn er 155 kroner.
